و قوّت و شوكت كافران را ناچيز و ناپيدا كند و تباه ، اين است كه ربّ العالمين گفت : وَ لِيُمَحِّصَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ يَمْحَقَ الْكافِرِينَ - التّمحيص التّنقية و التّخليص ، و المحق النّقص و الهلاك . أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ - اين « ام » در قرآن جايها است ، و در موضع استفهام است . يعنى أ حسبتم ؟ . و گفته‌اند كه : در موضع « بل » است . و « لَمَّا يَعْلَمِ » بمعنى لم يعلم است . و لمّا بمعنى لم در قرآن فراوان است . و علم درين آيت بهر دو جايگه بمعنى رؤيت است . و اين نصب كه در وَ يَعْلَمَ است ، نصب على الصّرف است . ربّ العالمين درين آيت بيان كرد كه مؤمنان در راه خدا مقاسات بلا كشند ، و رنجها احتمال كنند . و اين بجواب آن منافقان آمد كه روز احد فرا مؤمنان گفتند : « لم تقتلون انفسكم و تهلكون اموالكم فانّ محمّدا لو كان نبيّا لم يسلّط عليه القتل ؛ فقال المؤمنون : بلى ! من قتل منّا دخل الجنّة . فقال المنافقون لم تمنّون انفسكم الباطل ، فأنزل اللَّه عزّ و جلّ : أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ الآية . وَ لَقَدْ كُنْتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُ - سياق اين آيت عتاب مؤمنانست . ميگويد : از پارسال و ازگه كه شرف شهيدان بدر شنيديد همه روز شهادت بآرزو ميخواستيد و ميگفتيد با پيغمبر كه : اگر ما را وقعه‌اى چون وقعهء بدر بود ، بينى كه ما چون جنگ كنيم تا در راه حق شهيد شويم ؟ ! « فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ » اينك روز احد بديديد ، آنچه ميخواستيد . وَ أَنْتُمْ تَنْظُرُونَ - و به چشم سر در محمد ( ص ) نگريستيد ، و در آن قتل و قتال كه آنجا رفت ، و با اين همه بهزيمت شديد ، و روى از دشمن بر گردانيديد . اكنون حكم مسلمانان در قتال كفّار آنست كه : چون در صف قتال بايستند روى از دشمن بنگردانند و بهزيمت نشوند و شكستگى بر مسلمانان نيارند كه اين حرام است و از